NABAHU

Nabahu nopo nga ngaan pinomungaan do Kadazan do Nuhu Kinabalu. Okonko Kinabalu o nuhu diti kumaa doid tuhun Kadazan.

Kivaa piipio tuhun minonuat do Kinabalu nopo nga nanu mantad duvo boos, ka, Kina (Sina) om balu (boos Malazu montok tondu ii napatazan do sansavo (savo). Aiso po do no-ium do popoimagon do otopot iti.

Noboos nogi do kivaa go 'naga' tambaig id dampa do Kinabalu, ka, om kivaa butiza do naga dii, Nimaan sazangai do songuhun kusai tanak Raja do Sina ii, ka vagu di susuzan. Nga ingkuo dii tambaig do mizon id kavatuvan nakakahang ii aiso do luak do hosokon di naga tambaig? Iso' susuzan minonusui do novit di tanak Raja ii butiza kumaa pogun Sina. Iso po vagu susuzan, nakasavo o tanak Raja dii do tondu tuhun mamasok id Ranau. Kapatai nopo ii Sina nga pungaanai nodii ii nuhu do Kinabalu, ka. Osodu dati iti mantad nunu ii otopot. Kivaa vagu ii moboos do New China komozon do Kina-balu, ka. Mogundovot!

Ouhan do mamalati do songian nopo tuhun Sina nokoikot id Borneo, ponong koibutan (north, utara), nokito dioho iso nuhu takavas. Sabap no do ampahan dioho o tana diti, do nimaan todoo' dioho susuzan do naga tambaig. Na'au ii butiza komozon nosinganu dioho o tana diti. Miaga kozo do popotunggu do bondila id savat do nuhu toi hamin talanggou ii sondii sanganu.

Nunu ii otopot nga' itia. Nokoikot tuhun Sina id Borneo di ahaid no kozo. Ogumu vagu tuhun Sina novit do koloniol Bolitis di toun somok-somok toun 1900 do kumalaja sabaagi kuli id kabun gata om kabun sigup (pinataak dioho ii tana montok tanom sigup).

Sundung ingkaa, okonko komozon do nadadi Kinabalu do Kina-balu.

Dadi nunu kozo iti Kinabalu?

Otopot do mantad duvo boos o Kinabalu, 'Aki' (Ki) om 'Nabalu'. 'Aki' kikomozon do mohoing kusai di tama toi di tina toi songuhun mantad komohoingan do kusai. Id Onggilis (English) komozon nopo do 'aki' nga 'grandfathers', great grandfathers, great-great grandfathers and so on. Ngaan nopo kozo do Kinabalu nga' Akinabalu.

Komozon nopo do 'Nabalu' toi 'Nabahu' nga hungun (coffin), poizanan tinan tuhun di napatai. Kumaa tuhun Kadazan, Nabahu nopo nga' izonon do koduuduvo toi sunduvan di komohoingan ngaavi do Kadazan ii nokopoguhu pinakaazan doid sampaping pomogunan. Id Onggilis 'Resting place of the dead,' ka, toi 'Kinoizonon undo'ongon di nangapatai.' Sabap doiho nuhu takavas ii koduuduvo di aki om odu do tuhun Kadazan do pinungaanan dioho nuhu dii do 'Nuhu Nabahu' mantad ngaan 'Akinabalu'.

Dadi, atahang do aiso katapatan nunu ii noboos ngaavi di tuhun ii suvai padaamaan do monuat nga do magampa do kinoizonon diti. Moninganu zioho do tana tungkus kumaa Kadazan-Dusun om suvai po tuhun mamasok id tana ponong id koibutan do Pulou Borneo diti.